Strona startowa

Zadając sobie pytanie skąd wywodzi się prawo nasuwa się najczęściej odpowiedź związana ze starożytnym Rzymem. Rzymianie bowiem rozwinęli dziedzinę prawa. Początkowo było prawo zwyczajowe, które stopniowo było udoskonalane, zmieniane i rozbudowywane na potrzeby ludzi. Prawo rzymskie wpłynęło na rozwój prawa w niemal całej Europie.

Prawo zwyczajowe miało ogromny wpław na kształtowanie się późniejszego prawa stanowionego. Niezbędna była powszechna akceptacja danego zwyczaju. Postępowanie musiało być ciągłe i powtarzalne, aby stać się zwyczajem. Następnie prawem stawały się wydawane przez władców ustawy królewskie.

W V w p.n.e. utworzono Ustawę XII Tablic. Niestety dzieło nie przetrwało do dziś i znane są tylko fragmenty. Wiadomo, że dzieło nie było usystematyzowane. Tablica 1-3 zawierały elementy dotyczące prawa procesowego, następne dwie tablice odnosiły się do kwestii rodziny i związków rodzinnych, 5 tablica poświęcona została prawu spadkowemu, kolejna dotyczyła stosunków rodzinnych, potem omówione zostało prawo sąsiedzkie, przestępstwa wobec obywatela. W zbiorze można spotkać także przepisy prawa sakralnego i publicznego.

Podczas zgromadzeń ludowych uchwalano ustawy, które również stanowiły prawo. Obywatele ustanawiając ustawy podczas zgromadzeń musieli ich przestrzegać.

W dziedzinie prawodawstwa dużą rolę odegrały edykty pretorskie (wyższy urzędnik, który dzięki swoim edyktom wpływał na prawo stanowione). Pretor nie mógł stanowić prawa a jedynie uzupełniać, wyjaśniać lub poprawiać ius civile (prawo właściwe dla obywateli rzymskich).

Z czasem prócz zbiorów uczonych jurystów, konstytucji cesarskich oraz uchwał senatu zaczęto tworzyć zbiory. Słynnymi jurystami byli m.in. Gaius, Ulpian i Modestyn, Papinian, Paulus. Gaius stworzył m.in podręcznik do nauki prawa zwany Instytucje.

Istotnym wydarzeniem w historii powstania prawa była kodyfikacja Justyniana. Cesarz Justynian Wielki stworzył Codex, który był zbiorem konstytucji cesarskich. Oprócz tego w skład kodyfikacji justyniańskiej wchodzą Digesta, zawierające fragmenty pism prawników oraz Instytucje, mające swoje źródło we wspomnianym wcześniej dziele Gaiusa. Po 534r utworzono zbiór konstytucji csarza Justyniana, które nazwano Novellae.

Prawo rzymskie obejmowało zagadnienia związane z osobą fizyczną, prawami ludzi wolnych i niewolników, a także obywateli oraz nieobywateli. Regulowano także kwestie związane z władzą familijną. Szeroko regulowano kwestie własności i zobowiązań.

Do dziś stosowane są pewne rozwiązania zaczerpnięte z prawa rzymskiego. Współczesne pojęcia i rozwiązania można odnieść do historii powstania prawa. Istniejące tzw. kontrakty w Rzymie do dziś stanowią podstawę różnego rodzaju umów (np. kupno-sprzedaż, pożyczka, najem, użyczenie itp.).